Zoeken

wendy geerts

Categorie

Schrijfsels

In het museum: gelieve de boeken aan te raken a.u.b.

Wat een fijne excursie was dit! Tenminste, dat is wat ik ervan vond als leerkracht. Met het Museum Plantin Moretus had ik weer een snood plan gesmeed. Begint het op te vallen dat ik een fan ben?

Mijn leerlingen mochten in groepjes van 10 naar hartelust bladeren en lezen in een aantal kostbare werken. Gelukkig hield medewerker Kristof Selleslach een oogje in het zeil. Hij legde de leerlingen uit hoe ze moeten omgaan met zulke boeken: vooral de rug is erg kwetsbaar bij sommige exemplaren. Daarom zet je het boek verticaal op zijn rug en plooit het voorzichtig in het midden open. Om het open te houden, kan je een loodslang gebruiken.

Eerst waren de leerlingen een beetje onder de indruk denk ik. Maar toen ze de vos herkenden in de fabels van Aesopus (hier een geweldige site: Aesopica) of Pocahontas in de prenten van de Bry, kwamen ze een beetje los. Ze namen ook een paar foto’s voor de reportages die ze achteraf moeten maken.

“Dat boek uit 1486 ziet er nog beter uit dan sommige van onze schoolboeken!”, merkte Reinout op. Inderdaad, vroeger bevatte papier meer hout en minder chemische elementen dan nu. We grasduinden in fabels van Aesopus, Emblemata van Alciatus, enkele manuscripten van Ovidius uit de dertiende en zelfs twaalfde eeuw… En daarna was het de beurt aan het volgende groepje. Ik was ook erg trots dat de rest van de klas ondertussen het museum verkende met de mp3-speler in de hand en de oortjes in. Dat was verplicht: ik had namelijk mijn rondleiding ingesproken. Dat inspreken moest trouwens erg haastig gebeuren, want toen ik het op een avond rustig wilde doen, begon het pijpenstelen te regenen. De volgende dag alles maar afgeraffeld. Regen leek me niet zo’n leuk achtergrondgeluid. De muziek die ik op Youtube vond, was wel gepast, hihi.

Magnifieke middeleeuwen: nog tot 5 mei (Antwerpen)

M15_8_Missale_fol1c

Met mijn lerarenkaart kan ik zo vaak als ik wil het Museum Plantin-Moretus binnen! Om mijn klasuitstap voor te bereiden ben ik de laatste maanden al drie keer geweest. Laatst pikte ik ook even de prachtige tentoonstelling “Magnifieke middeleeuwen” mee. Haast je: tot 5 mei! Mijn eigen foto’s zijn wel maar met mijn telefoon gemaakt, dus niet super. Maar geen nood: je kan de manuscripten in alle rust bekijken en mooie details zijn vergroot op verschillende schermen.

Beer in de marge, Missaal, M15.8
Beer in de marge, Missaal, M15.8

Haasjes of konijnen in de marge spotten mag ik graag doen, maar deze beren vond ik het leukst. Je vindt ze in de rand van een missaal uit de 15de eeuw (catalogus nr. M15.8, fol.1), op grond van de stijl in Brugge gesitueerd. In de inventaris van 1650 noemde Balthasar II Moretus dit manuscript al “mooi”. Hij had het wel over de tekst, ik over de verluchting! Ja, zo heet de illustratie in een manuscript. Etymologische oprispingen over illustreren lees je hier.

Wist je dat ze in de middeleeuwen soms in het boek zelf een omslag of doekje van rode zijde stikten, om een kostbare illustratie te beschermen? Ook al zijn de doekjes in de loop der tijden verdwenen, soms zie je nog kleine gaatjes waar het stiksel zat.  Op de foto zie je folio 131 recto van M16.3, een theologisch verzamelwerk van Petrus Lombardus, eind 12de-begin 13de eeuw. Vaak zie je ook annotaties, dingen die erbijgeschreven werden in de rand. Verklaringen, uitleg of commentaar noemt men ook wel ‘glossen’.

Doekje in M16.3, Petrus Lombardus, Sententiarum Libri IV
Doekje in M16.3, Petrus Lombardus, Sententiarum Libri IV

Het gratis wandelgidsje vond ik erg uitgebreid, uitstekend geschreven door Illuminare, het studiecentrum voor middeleeuwse kunst (KULeuven). Lieve Watteeuw en Catherine Reynolds verzorgden ook de “Catalogue of Illuminated Manuscripts” en conservator Dirk Imhof schreef “Een feest voor het oog. Manuscripten uit het Museum Plantin-Moretus.”

Het museum zit natuurlijk ook op facebook.

Nog meer beren, honden, hazen, apen en grappige mengwezens in de kantlijn maakten me nieuwsgierig naar afbeeldingen in de middeleeuwen. Het “bestiarium” bleek best wel een populair genre te zijn. Vele dingen in de natuur werden uitgelegd als christelijke symbolen en van allerlei dieren kunnen we morele lessen leren. Bonte verzamelingen van deze wezens, allemaal onder het motto “deze bestaan echt!”, kenden succes. Zo kwam ik terecht op de site bestiary.ca van David Badke in Canada, waar je alles vindt over eenhoorns, griffioenen, basilisken en meer van dat fraais, dat regelmatig opduikt in fantasierijke films of games. Omdat alle interessante dingen te herleiden zijn tot bronnen uit de oudheid, kom je dan weer uit bij de Physiologus (Grieks, tweede eeuw na Christus) of Plinius de Oudere over de natuur. Een versie van de Physiologus is zeer toegankelijk gemaakt op deze knappe site over de belevenissen van de Heilige Epiphanius. De Sancti Patris Nostri Epiphanii, Episcopi Constantiae Cypri, ad Physiologum. Eiusdem in die festo Palmarum sermo (1588) van bij onze eigenste Plantijn stak later de plas over om in Victoria helemaal gedigitaliseerd, verklaard en vertaald te worden.

mockamore
mmm…

Tip: een bezoek aan Antwerpen begin of eindig ik graag bij Mockamore, Groenplaats 30.

Lees meer over de middeleeuwse beestenboel: the book of beasts (University of Wisconsin), Bestiary op theoi.com, the medieval bestiary in encyclopedia Romana.

(foto’s met toestemming van de dienst publiekswerking van het MPM)

Zoeken op internet

Foto: virtualjobassistance.nl
Foto: virtualjobassistance.nl

Zoeken op internet kan iedereen, maar vinden wat je zoekt is nog wat anders! Ik kan begrijpen dat mijn leerlingen elke dag overspoeld worden door informatie. Hier volgen enkele tips om niet te verdrinken.

Een leuk Nederlandstalig filmpje om mee te starten is dat van Common Craft. Het duurt nog geen 3 minuten. Je begrijpt meteen een beetje hoe een zoekmachine werkt. Wil je er het fijne van weten, bekijk dan de 34 bladzijden lange pdf van Huub de Beer, “Efficiënt zoeken en vinden op het internet“.

Zoekstrategieën door Common Craft
Zoekstrategieën door Common Craft

Toch liever een kortere versie? Leer hier snel slim zoeken met Google.

webdetective.nl
webdetective.nl

Heb je eindelijk gevonden wat je zocht? Hoe weet je dan of de site betrouwbaar is? Volg de korte, gratis online cursus Webdetective. Ook deze site is in het Nederlands gemaakt. Klik binnen elke rubriek telkens op ‘verder’.

Zowel voor leerlingen als voor leerkrachten vond ik een goede checklist om een website te beoordelen. Voor wie de lijst wil afdrukken of bewerken, heb ik hem in Word gezet, de originele versie vind je hier.

Leerlingen van het Klein Seminarie kunnen op een schoolcomputer gratis zoeken in Mediargus. Dit is een archief met artikels uit 8 Vlaamse kranten, Trends en Knack. Een aanrader!

Op bibliotheek.be kan je jouw plaatselijke bib opzoeken en meteen doorklikken naar de catalogus.

Deze links vind je ook allemaal op wendygeerts.tk. Naast ICT vind je er ook vertrekpunten voor Latijn, Grieks en Italië.

Bernini houwt zijn kop

Ludovisi Ares (foto Wikimedia Commons)
Ludovisi Ares (foto Wikimedia Commons)

Gelukkig legde men in 1622 ijverig nieuwe riolen aan in de buurt van het Palazzo Santa Croce. Hier was rond 132 v.C. een tempel voor Mars gebouwd als deel van het Circus Flaminius. Dit beeld werd uit de grond gehaald en kreeg een plek in de collectie van kardinaal Ludovico Ludovisi (nu in palazzo Altemps). Het is een tweede-eeuwse Romeinse kopie van een Grieks origineel uit de 4de eeuw v.C. Sommigen zagen er eerder Achilles in, maar het ging de geschiedenis in als Mars oftewel Ares. Dat is waarschijnlijk ook te danken aan Gianlorenzo Bernini, die in 1627 het beeld mocht restaureren. Hij beperkte zich niet tot de gevraagde nose-job, herstelling van de handen, armen, de schede van het zwaard en de toevoeging van de rechtervoet in Carrara-marmer. De jonge Eros, spelend tussen de voeten van Ares, kreeg een vrolijk snoetje. De glimlach van de kleine krullenbol contrasteert met de gelaatsuitdrukking van de oorlogsgod.

Detail van het zwaard, eigen foto, maart 2013.
Detail van het zwaard, eigen foto, maart 2013.

Nog een grappiger kopje zette Bernini op het gevest van het zwaard. Het zwaard is een beetje bijzonder, Ares wordt vaak afgebeeld met een speer.

Wat is er nog bijzonder aan dit beeld? Ares is traditioneel de woeste, nietsontziende krijger. Het morele aspect van oorlogvoeren neemt Zeus wel voor zijn rekening en het denkwerk wordt overgelaten aan Athena. Hier is Ares ofwel aan het uitrusten van de strijd (net zoals de krijger naast hem in de zaal) ofwel wacht hij ongeduldig tot het weer zijn beurt is.

Fries Parthenon, oost, blok 4 (foto Wikimedia Commons)
Parthenon (foto Wikimedia Commons)

De houding doet denken aan blok 4 van de oostelijke fries van het Parthenon, waar hij met twee handen om zijn knie geslagen naast tante Demeter zit. Rechts naast hem zitten zijn zus Hebe en moeder Hera. Als je oplijst hoeveel scheve schaatsen Zeus ooit heeft gereden, zou je bijna vergeten dat hij ook nog kinderen had bij zijn eigen vrouw, Hera. De bekendste zijn Hebe, Eris, Hephaestus en Ares.

Het beeld was niet alleen populair bij kunstliefhebbers in de 17de en 18de eeuw… het prijkt vandaag nog op de shirts van de Griekse sportclub Aris Thessaloniki, waarvan Aris FC een onderdeeltje is.

Extra links: Spaans artikel over de restauratie door Bernini, Engelse brochure over werken van Bernini in Rome, theoi.com over Ares.

Rustende krijger

warrior_at_rest

warrior2

Toen ik de zaal binnenliep, keek hij nog niet eens op. Totaal moegestreden. Hij trekt zich niets aan van die suïcidale Galaat een eindje verderop. Toch trof dit beeld me recht in het hart. Je voelt de gloed van de gestaakte strijd, blauwe plekken, stramme spieren. Een eeuwenoude zucht, nauwelijks hoorbaar. Hij zit hier dan ook al een hele tijd, in het Palazzo Altemps (Via Sant’Apollinare 46). Ontdek er onder andere de Ludovisi- en Mattei-collectie. 10 euro, gecombineerd ticket voor de 4 gebouwen van het Museo Nazionale Romano (Palazzo Altemps, Thermen van Diocletianus, Palazzo Massimo, Crypta Balbi).

Ik had alleen maar mijn telefoon bij me, dus deze foto’s maakte ik niet zelf. Ik vond ze in de photostream van prof. Mortel. Een goudmijn! Tien jaar eerder maakte Steven Bartlett er ook al een mooie foto van.

Afkicken van de Romereis!

Image
Een deel van onze schatjes op de Campo Teutonico in Vaticaanstad.

Dit is mijn eerste post op mijn vernieuwde blog. Even nog nagenieten van een leuke editie van de Romereis. Geen problemen, lieve leerlingen, vrolijke collega’s, lekker eten en veel, heel veel kunst en cultuur. Een dagelijkse shot cappucino maakte mijn geluk compleet.

Romeinse keizertijd: muren van leerlingen

padlet1

padlet4

Waar heeft 6 Latijn zich de laatste tijd mee bezig gehouden? Toch niet weer een powerpoint? Nee, we proberen na Prezi nu ook Padlet uit. Op deze virtuele muren kan je bijna alles plakken: afbeeldingen, links, word-bestanden, landkaarten, … Tijd dus voor enkele spreekbeurten die je meenemen naar het oude Rome.

6LMT-LWE-LWI6 dook onder in de keizertijd: AugustusTiberiusClaudiusNeroVespasianusTitusDomitianusMarcus AureliusSeptimius SeverusCaracallaDiocletianusConstantijn. 6LWI8 verdiepte zich in Romeinse bouwtechniekenklassieke geneeskundeMérida en aquaducten.

Enkele presentaties staan hier niet tussen omdat de leerlingen ze beveiligd hebben met een paswoord.

Griekse onderwereld: mini retrogames

Oef, dat is me de week wel. Proefwerken verbeteren en Italiëreis voorbereiden. Elke keer als ik wat verbeterd heb, komt er wat bij. Voelt een beetje aan als Sisyphus met zijn rotsblok. Speel deze retro-games om de straffen in de Griekse onderwereld aan den lijve te ondervinden. Kies uit Sisyphus, Prometheus, Danaïden, Tantalus en speel ook de paradox van Zeno.

Vaticaan virtueel en het baldakijn van Bernini

Een paar dingen toegevoegd aan mijn pagina met links. Onder andere over mythologie en virtueel rondkijken in het Vaticaan, zie als voorbeeld de Sixtijnse kapel. Ook leuk: twee keer per jaar wordt het baldakijn van Bernini afgestoft…

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑